81

Μάιος 2011 - TEYXOΣ EΞΑΝΤΛΗΜΕΝΟ

σελ 66-77

Οι Παιώνιες του Ξηρόμερου

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η εκδρομή μας είχε στο επίκεντρο της την Λίμνη Τριχωνίδα, την μεγαλύτερη της Ελλάδας. Με μια παρέκκλιση 30 περίπου χιλιομέτρων στα δυτικά, βρισκόμαστε στην πολύ μικρότερη Λίμνη Οζερού. Στα ψηλώματά της εκτείνεται το περίφημο Βαλανιδόδασος του Ξηρομερίου, που με πυρήνα 60.000 στρεμμάτων είναι το μεγαλύτερο δάσος της Ελλάδας με Ήμερη Βαλανιδιά. Στα εδάφη του ανακαλύπτουμε τις χιλιάδες, εξωτικής ομορφιάς Πορφυρές Παιώνιας του Ξηρομερίου, ένα από τα ωραιότερα λουλούδια που κοσμούν το ελληνικό φυσικό περιβάλλον.

Κείμενο: Θεόφιλος Μπασγιουράκης

Φωτογραφίες: Άννα Καλαϊτζή

Βαλανιδόδασος και Παιώνιες Ξηρομερίου.

ΠΛΗΡΕΣ ΑΡΘΡΟ

Εισαγωγή

Βασικός προορισµός µας ήταν η Λίµνη Τριχωνίδα, η µεγαλύτερη και πιο ενδιαφέρουσα λίµνη της Ελλάδας. Οι πιο απρόσµενες όµως εικόνες της εκδροµής προήλθαν πολύ µακρύτερα απ’ τη λίµνη, από έναν τόπο ηµιορεινό και κακοτράχαλο: το Βαλανιδόδασος του Ξηρόµερου. Εκεί, το τραχύ, ασβεστολιθικό έδαφος µας υποδέχθηκε στολισµένο µε µυριάδες αγριολούλουδα. Ήταν ευτυχία να βαδίζουµε ανάµεσά τους, ακροπατώντας µε προσοχή, µη και τα πατήσουµε. Πολύ µεγαλύτερη, ωστόσο, ήταν η ευτυχία -και η έκπληξή µας- όταν, δίπλα στους κορµούς των αιωνόβιων δρυών, ανάµεσα στις πέτρες και τα χόρτα, άρχισαν να εµφανίζονται κάποια άλλα λουλούδια οµορφιάς εξωτικής. Ήταν οι σπάνιες, πορφυρές Παιώνιες του Ξηρόµερου, που, αν υπήρχαν ανοιξιάτικα καλλιστεία της φύσης, θα διεκδικούσαν και θα κέρδιζαν οπωσδήποτε το στέµµα.

 

Γράφει σχετικά ο βιολόγος Ορέστης ∆αβίας για τις παιώνιες: «Στα τέλη του 19ου αιώνα πολλοί φιλανθείς βιάστηκαν να ανακηρύξουν τις παιώνιες ως τις νέες βασίλισσες του κήπου. Ήταν τόσο ενθουσιώδης η υποδοχή του κόσµου για τις νέες ποικιλίες που εµφανίζονταν κάθε χρόνο στην ευρωπαϊκή αγορά, που τα τριαντάφυλλα φοβήθηκαν πράγµατι, πως θα χρειαζόταν να παραδώσουν τα σκήπτρα τους σ’ αυτή τη συντροφιά των ορεσίβιων φυτών µε τα ζωηρόχρωµα άνθη. Τίποτε, πάντως, δεν άλλαξε εν τέλει. Το status quo διατηρήθηκε και η παρ’ ολίγον νίκη εξόρισε τις παιώνιες στην αυχµηρή (ξηρή και άνυδρη) νήσο της αφάνειας.

…∆εν έµελλε όµως η ποινή τους να διαρκέσει, καθώς το άστρο τους άρχισε και πάλι πρόσφατα να λάµπει. Στις µέρες µας, ωστόσο, κάποια ενδηµικά της ελληνικής χλωρίδας είδη παιώνιας απειλούνται µε εξαφάνιση, αφού πολλοί τις κόβουν ή ξεριζώνουν τους κόνδυλους, µαγνητισµένοι από την οµορφιά τους. Ταυτόχρονα και οι βιότοποί τους συρρικνώνονται διαρκώς».

-Όπως καταλαβαίνετε, λοιπόν, η Παιώνια έχει απόλυτη ανάγκη από το ενδιαφέρον και την προστασία µας, συµπληρώνει ο Απόστολος Τζογάνης.

Από το διπλανό χωριό Σκουρτού ο Απόστολος και Πρόεδρος του Φυσιολατρικού Συλλόγου «Παιώνια», είναι ο ξεναγός µας στο βαλανιδόδασος του Ξηρόµερου. Ιδεολόγος φυσιολάτρης απ’ τα µικρά του χρόνια, είναι άριστος γνώστης των µονοπατιών, των δέντρων, φυτών και λουλουδιών του τόπου του. Απαντάει σε κάθε ερώτηση, µεταδίδει τις γνώσεις του µε τρόπο γλαφυρό, που είναι κατανοητός ακόµα και από µικρά παιδιά. 

Που, βέβαια, ξεχύνονται στο κακοτράχαλο έδαφος του δάσους αναζητώντας τις παιώνιες. Τις ανακαλύπτουν εύκολα, µικρές στο µπόϊ αλλά τόσο ζωηρόχρωµες ανάµεσα στα χόρτα. Παρατηρώ τα µέλη του Οµίλου. Ούτε ένα παιδί ούτε ένας µεγάλος δεν απλώνει το χέρι, για να κόψει έστω και µια παιώνια. 

Η ευαισθησία και η προηγούµενη ενηµέρωση του Απόστολου µας έχουν όλους αγγίξει, είναι ένα -έστω και µικρό- λιθαράκι για την µετέπειτα στάση ζωής, ιδιαίτερα των µικρών παιδιών.


Στον Όµιλο "Έλληνες Περιηγητές" το κυριότερο ίσως έργο που επιτελείται είναι η συµµετοχή στις εκδροµές και η ώθηση στην φυσιολατρία και µικρών παιδιών.

Εκτός από τις παιώνιες όµως πολύ µεγάλο και ειδικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και το Βαλανιδόδασος του Ξηρόµερου. Ατενίζουµε ολόγυρά µας απέραντες πλαγιές, κατάφυτες µε µικρές κι αιωνόβιες βαλανιδιές, το ωραιότερο και πολυτιµότερο δέντρο της ελληνικής υπαίθρου.

-Το δάσος αυτό, εξηγεί ο Απόστολος, αποτελείται από την Ήµερη Βαλανιδιά, την Quercus ithaburensis subsp. Macrolepis. Με πυρήνα 60.000 στρεµµάτων και ευρύτερη περιοχή άλλων 100.000 στρεµµάτων είναι το µεγαλύτερο δάσος του είδους του, όχι µόνον στην Ελλάδα αλλά και στα Βαλκάνια και, πιθανότατα, στην Ευρώπη. Υπάρχουν αναφορές ότι από τον 8ο ήδη αιώνα τα βαλανίδια αυτού του δάσους συλλέγονταν από τα γύρω χωριά και προµήθευαν την τανίνη τους για την κατεργασία δερµάτων και την βιοµηχανία βαφών.

Μας δείχνει ο Απόστολος ένα βαλανίδι. Με µήκος σχεδόν 4 και διάµετρο περίπου 2 εκατοστά, αυτά τα βαλανίδια είναι τα µεγαλύτερα που έχουµε δει ποτέ!

Ο περίπατος στο δάσος είναι ευχάριστος, οι εικόνες όµορφες και ποικίλες. Σκεφτόµαστε πόσο εντυπωσιακότερες θα είναι µε τα µαγικά χρώµατα του φθινόπωρου. Τότε, ίσως, πρέπει να επιστρέψουµε.

Στα δάση του Αράκυνθου



Η αρχαία ονοµασία ήταν Αράκυνθος και η σύγχρονη Ζυγός. Είναι η πανέµορφη και ήπια οροσειρά, που καταλαµβάνει όλο σχεδόν τον ορίζοντα στα Ν-Ν∆ της Λίµνης Τριχωνίδας.

-Θα είναι ένας όµορφος περίπατος στο βουνό, ακόµα και για τα παιδιά, λέει η φίλη µας η Σόνια Λειβαδίτη.

Από το Κάτω Κεράσοβο, στα δυτικά της λίµνης, ανηφορίζουµε µε στροφές για το Πάνω Κεράσοβο. Μερικά χιλιόµετρα µετά κατευθυνόµαστε δεξιά και πολύ σύντοµα συναντάµε ένα θεαµατικό ξέφωτο πάνω στο δρόµο. 

Απέναντί µας οι κορυφές του Παναιτωλικού και χαµηλά η Τριχωνίδα. Θέα εκπληκτική. Αφήνουµε τ’ αυτοκίνητα µπροστά στην ταβερνούλα «ΠΟΥΡΝΑΡΙ».

-Τι καλό να σας ετοιµάσω; Όλα τα κρέατα είναι δικής µου παραγωγής, λέει ο Θανάσης Γκούβρας.

-Προς το παρόν τίποτε. Όταν γυρίσουµε πεινασµένοι, θα φάµε τα πάντα.

10:50’. Ξεκινάµε ν’ ανηφορίζουµε τον ασφαλτόδροµο και σ’ ένα 10λεπτο µπαίνουµε δεξιά σε δασικό χωµάτινο δρόµο. Υπέροχα δρυοδάση και θαυµάσιος καιρός, δροσερός και ιδανικός για πεζοπορία.

12:50’. Σε δυο ακριβώς ώρες φτάνουµε στο Μοναστήρι του Αγ. Γεωργίου, µετά από ωραία διαδροµή, που το τελευταίο της τµήµα ειν’ ανηφορικό. Το µοναστήρι βρίσκεται σ’ ένα εκπληκτικό υψίπεδο, σε υψόµετρο 700 περίπου µέτρων. Εντυπωσιακές είναι οι αιωνόβιες καστανιές µε τους πελώριους κορµούς. Μας υποδέχεται η Γερόντισσα Ανθούσα. Μας προσφέρει, αντί για τα συνηθισµένα µοναστηριακά κεράσµατα, µια πίτα που µόλις έχει βγει από το φούρνο. Η γέµιση της πίτας είναι πρωτόγνωρη, µοναδική: γαρίδες και άγρια χόρτα του βουνού. Εξίσου µοναδική είναι και η γεύση της. Η Γερόντισσα µας µοιράζει όλη την πίτα. Με πολύ κόπο καταφέρνουµε να την πείσουµε να κρατήσει για τον εαυτό της ένα κοµµατάκι.

13:20’. Αποχαιρετάµε την µοναχική γυναικεία φιγούρα στον Αη-Γιώργη, ανηφορίζουµε ως τα 830 µέτρα και στις 14:10’ φτάνουµε στην κορυφή της διαδροµής µας. Εδώ, ανάµεσα σε δάσος αιωνόβιων βαλανιδιών, υψώνεται ένα δάσος κεραιών. Σε αντίθεση µε την συνολική, ξεκούραστη µέχρι τώρα διαδροµή, σε τούτο το κοµµάτι το µονοπάτι είναι κατηφορικό και κακοτράχαλο.

14:40’. Μετά από καθαρή πορεία 3.15’ φτάνουµε στο Πουρνάρι. Ο Θανάσης Γκούβρας και η γυναίκα του Χρυσαυγή µας περιµένουν µε αναµµένο τζάκι, εξαίρετο τσίπουρο και κρασί, ποικιλία από θαυµάσια δικά τους κρεατικά. Μια απρόσµενη ταβερνούλα στον Αράκυνθο, το "Πουρνάρι", µε υπέροχη θέα στη λίµνη.

Πολιτιστικές διαδρομές

Τους «ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΕΡΙΗΓΗΤΕΣ» δεν ενδιαφέρουν µόνον τα βουνίσια µονοπάτια αλλά κι οι «πολιτιστικές διαδροµές». Μια τέτοια σπουδαία διαδροµή µας επιφύλαξε η επίσκεψή µας στην «Γλυπτοθήκη Καπράλου», στην πόλη του Αγρινίου. Την εκφραστική δύναµη του καλλιτέχνη είχαµε ήδη γνωρίσει από το περίφηµο άγαλµα της «Μάνας», στην πλατεία του Παναιτώλιου, γενέτειρα του Καπράλου (1909-1993).

Η Γλυπτοθήκη Καπράλου βρίσκεται στο τέρµα της οδού Παπαναστασίου, δίπλα στο Παπαστράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο. Φιλοξενείται σ’ ένα σύγχρονο κτίριο µοντέρνας αρχιτεκτονικής, δωρεά της οικογένειας Παπαστράτου. Εδώ εκτίθεται η µεγαλύτερη συλλογή έργων του καλλιτέχνη της περιόδου 1930-1956. Αποτελείται από 60 έργα, µικρού και µεγάλου µεγέθους, που διακρίνονται για την πλαστικότητα και την εσωτερικότητα των µορφών τους. Και βέβαια, ανάµεσά τους δεσπόζει η εµβληµατική µορφή της «Μάνας» του γλύπτη. 

Η δεύτερη πολιτιστική µας διαδροµή -µεγάλου µήκους τούτη τη φορά- είναι στον ευρύτατο αρχαιολογικό χώρο έξω ακριβώς από την κωµόπολη του Θέρµου. Ναός του Θερµίου Απόλλωνα, εκπληκτική κρήνη αρχαϊκής εποχής που εξακολουθεί ν’ αναβλύζει νερό, εντυπωσιακός χώρος Αγοράς. Μια πόλη επιβλητικών διαστάσεων για την οποία δεν θ’ αργήσουµε να δηµιουργήσουµε ένα συνολικό αφιέρωµα, όπως της αξίζει.

Τις βραδινές ώρες χαλαρώνουµε στο ξενοδοχείο µας, στην πανοραµική βεράντα του Θέστιου. Εδώ, µε ωραία εδέσµατα και δροσερή «Μαλαγουζιά» υπέροχης γεύσης απολαµβάνουµε στιγµές ηρεµίας και νυχτερινής θέας µε τα αναρίθµητα φώτα των παραλίµνιων χωριών.

Κυριακή πρωί, µέρα αναχώρησης. Στο ξεκίνηµα της µέρας µας υποδέχεται ένας κατσούφικος καιρός. Που µας συνοδεύει σ’ όλη τη διάρκεια της περιήγησής µας στη λίµνη µε το ψαροκάϊκο του Πάνου Μαλαµατά. Μαζί µας έχουµε και την εφεδρική βάρκα του γνωστού µας ψαρά Γιάννη Καραπιπέρη.

Συννεφιά και νηνεµία, αντανακλάσεις καλαµιών και βουνών στα ακύµαντα νερά. Πού και πού εµφανίζονται κάποια πουλιά, µερικά ψάρια πηδούν έξω απ’ το νερό. Κάποια στιγµή αρχίζει η βροχή. Στο καΐκι επιστρατεύονται αδιάβροχα και οµπρέλλες. Εµείς στην ψαρόβαρκα µε τον Γιάννη κουκουλωνόµαστε µ’ έναν µεγάλο µουσαµά, που χρησιµοποιείται σαν σκέπαστρο των διχτυών. Πάνω του οι σταγόνες της βροχής σκάζουν µε µια πρωτόγνωρη αµεσότητα. Η βόλτα µας, αναγκαστικά, λαµβάνει τέλος.


 Ο Όµιλος "Έλληνες Περιηγητές" δηµιουργήθηκε την άνοιξη του 2009 µε φιλοσοφία προσανατολισµένη στην φυσιολατρία, την ήπια πεζοπορία, τις αξίες της ελληνικής πολιτιστικής ζωής.

Χρήσιμες πληροφορίες

✪ Κέντρο Περιβάλλοντος Τριχωνίδας, υπεύθυνη: κα. Τζίνα Τραµπάζαλη. Τηλ. 26410 51.203, κιν. 6943 241.819. 

✪ Κέντρο Ενηµέρωσης Βελανιδόδασους, υπεύθυνος: κος. Απόστολος Τζογάνης. Τηλ. 26460 93.156, κιν. 6938 933.690.

ä Γλυπτοθήκη Καπράλου, υπεύθυνος κος. Μιλτιάδης Γρηγορόπουλος. Τηλ. 6978 637.124.

“ Ξενώνας Θέστιος, τηλ. 26410 46.878.

” Ταβέρνα "Πουρνάρι", υπεύθυνος κος. Θανάσης Γκούβρας. Τηλ. 6946 285.141.

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ, Αιτωλοακαρνανία, Λίμνη Οζερού

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

T59 / Περιήγηση / ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ /

Νήσος Τροιζόνια και ακτές Στερεάς

Νήσος Τροιζόνια και ακτές Στερεάς
Ένας στενός δίαυλος το χωρίζει απ’ τις ακτές της Στερεάς. Είναι το νησάκι Τροιζόνια, που με την ευρύτερη περιοχή συνθέτουν μια πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση πολυήμερων περιηγήσεων.
T60 / Μνημεία / Αιτωλοακαρνανία /

Στα Σπηλαιομονάστηρα της Βαράσοβας

Στα Σπηλαιομονάστηρα της Βαράσοβας
Σ’ έναν τόπο τραχύ και δυσπρόσιτο μέσα σε σπηλιές και απόκρημνα φαράγγια, αποκαλύπτονται ασκηταριά και παμπάλαια μοναστήρια, που κράτησαν τη φλόγα της Ορθοδοξίας άσβεστη για αιώνες. 
T103 / Μνημεία / Αιτωλοακαρνανία /

Αρχαία Πλευρώνα

Αρχαία Πλευρώνα

Μερικά χιλιόμετρα Β του Μεσολογγίου ο παρατηρητικός ταξιδευτής θα εντυπωσιασθεί από μια ισχυρότατη, μεγάλου μήκους τοιχοποιία. Εκεί, στις βραχώδεις υπώρειες του Αράκυνθου, ορθώνεται η Ακρόπολη και ο σημαντικός –αλλά ελάχιστα γνωστός- οικισμός της Αρχαίας Πλευρώνας.

T108 / Περιήγηση / ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ /

Αίγινα

Αίγινα
Η πρόσκληση ήταν πολύ δελεαστική, για να την προσπεράσει αναξιοποίητη κανείς. Υποσχόταν μια τριήμερη ξενάγηση - περιήγηση στην Αίγινα. Όχι όμως μ΄έναν οποιονδήποτε ξεναγό. Αλλά με τον καλό μας φίλο Κώστα Ζαρόκωστα, βαθύ γνώστη, από χρόνια, του υπέροχου νησιού.
T116 / Περιήγηση / Αιτωλοακαρνανία /

Eκβολές Αχελώου

Eκβολές Αχελώου
Πηγάζοντας  από τα υψίπεδα του Λάκμου και διατρέχοντας μια περιπετειώδη διαδρομή 225 χιλιομέτρων, ο Αχελώος εκβάλλει στο Ιόνιο Πέλαγος δημιουργώντας ένα αχανές και πολύπλοκο οικοσύστημα από υγροτόπους, καλαμιώνες και αμμουδερές ακτές.