94

Ιούλιος 2013

σελ 156-163

Ο Παλιός Νερόμυλος

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ο 10ος νερόμυλος, ο τελευταίος στην σειρά, ήταν για πάνω από 100 χρόνια σε λειτουργία, από το 1850 ως το 1974. Είχε την τύχη, ωστόσο, να μην ακολουθήσει την μοίρα των άλλων. Μετά από μια ανάπαυλα 40 ολόκληρων χρόνων ξανακούστηκε στο εσωτερικό του ο ήχος της μυλόπετρας και του νερού στην φτερωτή, ξανάρχισε να πλανιέται στην ατμόσφαιρα η αυθεντική μυρωδιά του φρεσκοαλεσμένου αλευριού. Και όχι μόνον αυτό. Ο Παλιός Νερόμυλος, άνοιξε τις πανέμορφες αίθουσές του για τους πολυάριθμους επισκέπτες που εκτιμούν τα παραδοσιακά προϊόντα, το ντόπιο τσίπουρο και τα υπέροχα μεζεδάκια.

Κείμενο: Θεόφιλος Μπασγιουράκης

Φωτογραφίες: Άννα Καλαϊτζή

"Παλιός Νερόμυλος. Διατηρημένο Μνημείο από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων

ΠΛΗΡΕΣ ΑΡΘΡΟ

Εισαγωγή


Ο Παλιός Νερόμυλος, κατασκευασμένος πριν το 1850, ξαναζεί.

Οι καλοί μας φίλοι, ο Νίκος Ιμιρζιάδης και η Τζίμα μας μιλούν με ενθουσιασμό. Αναπτύσσουν τα σχέδιά τους για την αναστήλωση και αξιοποίηση του παλιού νερόμυλου που απέκτησαν στους Μύλους.

Χειμώνας του 2011 στην Κυπαρισσία ,την ιστορική και πανέμορφη πόλη της Μεσσηνίας. Το διπλανό χωριό των Μύλων δεν πήρε την ονομασία του τυχαία . Γιατί κάποτε ,στη μεγάλη ρεματιά που κατεβαίνει  από τα όρη της Κυπαρισσίας, λειτουργούσαν 10 νερόμυλοι στη σειρά. Τελευταίος σε λειτουργία παρέμεινε ο 10ος μύλος, του Μαυρογένη ή Κατσαπρόκου. Ο μύλος ξεκίνησε να δουλεύει πριν από το 1850 και συνέχισε ως το 1974. Τότε ο Δήμος Κυπαρισσίας αποζημίωσε των μυλωνά και πήρε το νερό για να συμπληρώσει την υδροδότηση της πόλης.

Στην υπεραιωνόβια ζωή του ο «Παλιός Νερόμυλος» είδε και πέρασε πολλά. Στην γερμανική κατοχή ήταν στέκι αντιστασιακών και αργότερα ανταρτών. Για πολλά χρόνια λειτούργησε ως ταβέρνα, ήταν ακόμα όμως ψιλικατζίδικο, μπακαλικάκι και καφενείο. Εκεί σταματούσαν και πολλοί περαστικοί ,που με τα άλογά τους ή πεζοί συνέχιζαν για τα χωριά. Επιθυμητό στέκι ήταν ο μύλος για τους στρατοκόπους της εποχής, ξενύχτηδες Κυπαρισσιώτες και εκδρομείς, που έφταναν ξημερώματα στον μύλο για να ακούσουν το τραγούδι των αηδονιών.

Με τέτοιες ωραίες διηγήσεις για το παρελθόν του μύλου συνόδευαν την ξενάγησή τους ο Νίκος και η Τζίμα. Τους ακούγαμε και προσπαθούσαμε να φανταστούμε, να βάλουμε τον εαυτό μας στα γεγονότα και στο κλίμα της εποχής…

Κοντά  στα τέλη του φετινού Ιούνη επιστρέψαμε στην Κυπαρισσία. Τούτη τη φορά δεν ήμασταν μόνοι. Συνοδεύαμε σε μια τριήμερη  εκδρομή τα μέλη του ομίλου των «Ελλήνων Περιηγητών». Η Τζίμα και ο Νίκος έρχονταν από την Αθήνα ειδικά για μας. Το πρώτο που μας αναγέλλουν είναι η λειτουργία του μύλου.

-Θα έχετε την ευκαιρία να τον δείτε σε ηλικία νηπιακή. Ξεκίνησε να δουλεύει στις 1 του Ιούνη, είναι μόλις 20 ημερών.

Με το χαμήλωμα του ήλιου στην περιοχή της Κυπαρισσίας παίρνει να δροσίζει. Στο εσωτερικό του μύλου όμως είναι εντονότερη η αίσθηση της δροσιάς. Βοηθάνε σ’ αυτό οι παλιοί πέτρινοι τοίχοι ,που διασώθηκαν με πάχος 60 εκατοστών. Μα και σ’ όλο το κτίσμα η ανακατασκευή έγινε με απόλυτο σεβασμό. Η μελέτη εκπονήθηκε από την αρχιτέκτονα Αρετή Ροπαλίδου. Ωστόσο, το θαυμάσιο τελικό αποτέλεσμα στην τοιχοποιϊα,  και σε κάθε φινίρισμα του μύλου οφείλεται στον άριστο ντόπιο πολυτεχνίτη και φίλο της οικογένειας Δημήτρη Παναγιωτακόπουλο ,τον πασίγνωστο Ντουβίτσα. Που χρησιμοποίησε όλες τις παραδοσιακές τεχνικές, καθώς και τα παλιά αυθεντικά υλικά. Σώθηκε ακόμα και ο υδατόπυργος ,η «κρέμαση» δηλαδή, ενώ το «βαγένι» αντικαταστάθηκε και ντύθηκε με ξύλο. Η στέγη ανακατασκευάστηκε από την αρχή, με παλιά κεραμίδια εξωτερικά και υπέροχη καλαμωτή εσωτερικά.

Οι επεμβάσεις όμως δεν σταμάτησαν εδώ. Για την διαφύλαξη της αυθεντικής ταυτότητας κατασκευάστηκαν μέχρι και σιδερένιες κλειδαριές ,κλειδιά και «τσεμπερέκια», δηλαδή πόμολα για το μύλο. Η γούρνα καθαρίστηκε και επισκευάστηκε. Όλα τα ξύλινα μέρη, που ήταν σκοροφαγωμένα από τα χρόνια, απομακρύνθηκαν και στη θέση τους τοποθετήθηκαν πιστά αντίγραφα ,κατασκευασμένα από ντόπιο μαραγκό. Αν και αλλάχθηκε το πάτωμα στο σπίτι του μυλωνά, σώθηκε το κεντρικό «πατερό», το χοντρό δοκάρι δηλαδή που συγκρατούσε όλο το πάτωμα του ορόφου. Τους εσωτερικούς χώρους και τους τοίχους κοσμούν φωτογραφίες εποχής και παλιά αντικείμενα του μύλου και του σπιτιού του μυλωνά.

Εκτός από τις θαυμάσιες κατασκευές στο εσωτερικό του μύλου, εξίσου μεγάλη σημασία δόθηκε στην ανάπλαση των εξωτερικών χώρων και στο κτήμα. Στο πίσω μέρος λοιπόν δημιουργήθηκε μια πολυεπίπεδη αυλή με δάπεδο χωμάτινο, που μας χαρίζει μια πολύ ευχάριστη αμεσότητα με τη γη. Άλλοι χώροι είναι σκεπασμένοι με καλάμια.  Πέτρινες σκάλες και μικρές ξύλινες γεφυρούλες μας φέρνουν σε επικοινωνία με το εκπληκτικό κτήμα, που συνεχίζει μετά τον μύλο και καταλήγει στη ρεματιά και στην πυκνή βλάστηση του βουνού. Εδώ, μετά από πολύμηνες εργασίες, έχει αξιοποιηθεί κάθε γωνιά με την φύτευση κηπευτικών κάθε εποχής, ποικιλία βοτάνων και αρωματικών φυτών, ξινόδεντρα και πολλά ακόμη οπωροφόρα δέντρα. Επιπλέον ,όλο το ποταμάκι που περιλαμβάνεται στο κτήμα, έχει με επιμέλεια καθαριστεί, ώστε να μπορούμε να απολαμβάνουμε τη δροσερή ροή του για τους 8 περίπου μήνες το χρόνο, που η κοίτη του έχει νερό.


Ο Νάσος Σμέρδης είναι ο νέος μυλωνάς του Παλιού Νερόμυλου

Δροσερές νυχτερινές στιγμές


Εσωτερική ξύλινη σκάλα οδηγεί στο πατάρι του Μύλου.

Η περιδιάβασή μας στον Παλιό Νερόμυλο τελειώνει. Είναι απόλυτα δικαιολογημένη η ομόφωνη ανακήρυξή του ως διατηρημένου μνημείου από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, αφού αποτελεί ένα άριστο δείγμα κτιρίου της προβιομηχανικής περιόδου του τόπου.

Ωστόσο, αυτό το τόσο συναρπαστικό μνημείο, δεν θα ήταν τόσο επιθυμητό και ελκυστικό, αν δεν διατηρούσε ταυτόχρονα τον ανθρώπινο χαρακτήρα που είχε στις παλιότερες εποχές. Ο χαρακτήρας αυτός οφείλεται στην συνεχή παρουσία ανθρώπων, που εξακολουθούν όπως παλιά να μαζεύονται στο μύλο. Άλλοι για ν’ απολαύσουν κάποιο απ’ τα πολλά και εξαιρετικά γλύκα της Άννας, άλλοι για να γευτούν το θαυμάσιο τσίπουρο του Νάσου ή ένα ποτηράκι κρασί από ντόπιους παραγωγούς.

Φέρνει το δικό του τσίπουρο ο Νάσος, μυρωδάτο, παραδοσιακό και δυνατό. Δίπλα του αφήνει κι άλλο ένα ποτηράκι. Το περιεχόμενό του είναι στο χρώμα του μελιού.

-Αυτό το τσίπουρο είναι παλαιωμένο σε βαρέλι.  Μπορείτε να το πιείτε και σαν απεριτίφ.

Η γεύση και το άρωμά του είναι εκπληκτικά. Ένα προϊόν στ’ αλήθεια μοναδικό. Οι μοναδικότητες όμως του Παλιού Νερόμυλου δεν σταματούν εδώ. Κάθε πιατάκι που απιθώνει ο Νάσος στο τραπέζι περιέχει κι έναν διαφορετικό τσιπουρομεζέ, με γεύση πικάντικη και πολύ ξεχωριστή. Τέτοια γεύση έχουν η άγρια αγκινάρα και το μπρόκολο τουρσί, τα κρίταμα από την ακροθαλασσιά και ο γαύρος μαρινάτος. Τη σκυτάλη παίρνουν η ποικιλία ψητών λαχανικών από το κτήμα και η ρέγκα καπνιστή. Με πρώτες ύλες από το κτήμα, μυρωδικά και κολοκυθάκια, είναι φτιαγμένοι οι θαυμάσιοι κολοκυθοκεφτέδες. Τα πιατάκια εμφανίζονται, το ένα μετά το άλλο σταδιακά,  για να μεσολαβεί κάποιος χρόνος ανάμεσα στις γεύσεις.

Κι ενώ πιστεύουμε, ότι κάπου εδώ η γκάμα των μεζέδων τελειώνει, καταφθάνει ο Νάσος με πατέ μαύρης και πράσινης ελιάς, ντόπια γραβιέρα, καπαροσαλάτα και σύγκλινο, το περίφημο παστό χοιρινό. Τέτοια απρόσμενη γευστική εξέλιξη δεν την είχαμε φανταστεί. Η ταπεινή αυλίτσα του Παλιού Νερόμυλου με το δάπεδο από χώμα, έχει ξαφνικά αποκτήσει την αίγλη του πιο μερακλήδικου μεζεδοπωλείου.

-Σας κράτησα για το τέλος κάτι ξεχωριστό, λέει ο Νάσος. Τις μέρες τούτες πιάστηκε στ’ ανοιχτά ένας τόννος 15 κιλών. Σκέφθηκα να τον πάρω και να τον αξιοποιήσω στο μαγαζί.

Μερικά λεπτά μετά έχουμε την τύχη να διαπιστώσουμε τους τρόπους  αξιοποίησης του τόννου. Αρχικά είναι τα τονοκεφτεδάκια, ένα μεζεδάκι πρωτόγνωρης νοστιμιάς. Και στην συνέχεια είναι ο τόννος μαρινάτος, μικρά κομματάκια που τοποθετήθηκαν σε βαζάκι, με εξαιρετικής ποιότητας ντόπιο λάδι και ποικιλία αρωματικών φυτών.

Λίγη ώρα αργότερα, κι ενώ έχουν πια οι πικάντικες γεύσεις καταλαγιάσει, εμφανίζεται η γυναίκα του Νάσου, η Άννα.

-Εγώ ήρθα να σας γλυκάνω, ανακοινώνει στην ομήγυρη και προσφέρει τα δικά της δημιουργήματα: γαλατόπιττα, καρυδόπιττα και μια λαχταριστή ποικιλία γλυκών του κουταλιού. Είναι το συναρπαστικότερο κλείσιμο μια ξεχωριστής γευστικής εμπειρίας στον «Παλιό Νερόμυλο», στου Μύλους Κυπαρισσίας.

Χρήσιμες Πληροφορίες

«Παλιός Νερόμυλος» τηλ. : 27610 25797 & 6979778644

Διεύθυνση: Μύλοι* Κυπαρισσίας 24500

*Ο οικισμός των Μύλων απέχει 2 χιλιόμετρα δυτικά της Κυπαρισσίας

Ωράριο λειτουργίας: Η επίσκεψη του καταστήματος του Μύλου είναι από τις 10:00 π.μ. ως τις 14:30 και από τις 18:00 ως τις 23΅00. (Οι επισκέπτες στο Καφέ και στο Ουζερί μπορούν να παραμείνουν μέχρι αργά.


Ο ξυλόφουρνος του Μύλου.

Το Κατάστημα του Μύλου



Στον υπέροχα διαμορφωμένο εσωτερικό διώροφο χώρο του μύλου, εκτός από την παρακολούθηση της πολύ ενδιαφέρουσας διαδικασίας της άλεσης, έχουμε  άλλη μια δυνατότητα: να ξεναγηθούμε σε μια ευρύτατη γκάμα κορυφαίας ποιότητας προϊόντων, που έχουν παραχθεί με πατροπαράδοτες σπιτικές συνταγές και αγνά υλικά της περιοχής. Μπορούμε λοιπόν να προμηθευτούμε, εκτός από το εξαίρετο αλεύρι, ποικίλα βότανα και αρωματικά φυτά, θαυμάσιες μαρμελάδες και γλυκά του κουταλιού, τα νόστιμα τουρσιά που έχουμε δοκιμάσει και τα προϊόντα της ελιάς, αρωματικά ξύδια και ποικιλία ζυμαρικών, όπως επίσης αποστάγματα και πολύ ιδιαίτερα λικέρ, που είναι η τέχνη του μυλωνά. Σε ανάμνηση της επίσκεψής μας μπορούμε επίσης να προμηθευτούμε  κάποια από τα εξαίρετης ποιότητας χρηστικά αντικείμενα, με τα λογότυπα του Παλιού Νερόμυλου.

Ο Μύλος αλέθει κάθε Σαββατοκύριακο αλλά και όταν υπάρχουν πελάτες ή ομάδες επισκεπτών.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ, Λακωνία

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

T60 / Φυσικό περιβάλλον / ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ /

Ερπετά και Αμφίβια

Ερπετά και Αμφίβια
Σ' ένα οδοιπορικό από τα πιο ασυνήθιστα και εξειδικευμένα, ο Γιώργος Αβαγιανός με τις σπάνιες φωτογραφίες και την πληθώρα των στοιχείων του ρίχνει φως στον αθέατο κόσμο των ερπετών και αμφίβιων της Πελοποννήσου.

 
T67 / Φυσικό περιβάλλον / Λακωνία /

Κατακτώντας την καρδιά του Δάσους της Βασιλικής

Κατακτώντας την καρδιά του Δάσους της Βασιλικής
Στην καρδιά του αγέρωχου Ταΰγετου, κάτω από τις γυμνές, πανύψηλες κορυφές, φωλιάζει ένα δασικό οικοσύστημα αξεπέραστης ωραιότητας, το περίφημο Δάσος Βασιλικής.
T75 / Περιήγηση / Λακωνία /

Οδοιπορώντας στη Μέσα Μάνη

Οδοιπορώντας στη Μέσα Μάνη
Η Μάνη, αυτή η τόσο ιδιαίτερη γωνιά στο νοτιότερο άκρο της Ελλάδας, εξακολουθεί να μας εκπλήσει με τα αθέατα μονοπάτια, τους μικρούς άγνωστους οικισμούς και τους μοναχικούς ανθρώπους που κατοικούν σ΄αυτούς.
 
T78 / Περιήγηση / ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ /

Ξηροκάμπι Λακωνίας

Ξηροκάμπι Λακωνίας
Στους ανατολικούς πρόποδες του Ταϋγέτου, ανακαλύπτουμε το Ξηροκάμπι, που μόνον Ξηροκάμπι δεν είναι, αφού εκεί στραγγίζουν τα νερά από τα χιόνια του Ταϋγέτου και τις πολυάριθμες πηγές.
 
T94 / Περιήγηση / Λακωνία /

Παραλίες Λακωνικού κόλπου

Παραλίες Λακωνικού κόλπου

Ελιά, Βιανδίνη, Τηγάνια, Μποζάς, Πλύτρα και Ασωπός. Λακωνική ακτογραμμή με εκπληκτικές αμμουδιές, φιλόξενους οικισμούς και μια μισοβυθισμένη αρχαία πολιτεία με εξαιρετικό ενδιαφέρον, περιηγητικό και αρχαιολογικό.

T109 / Δραστηριότητες / ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ /

Παυλοπέτρι Ελαφονήσου

Παυλοπέτρι Ελαφονήσου
Με πρώτη αναφορά το 1904 από τον - τότε Πρόεδρο της Ακαδημίας Αθηνών Φωκίων Νέγρη, το Παυλοπέτρι είναι η προϊστορική, βυθισμένη σε μικρό βάθος πολιτεία ανάμεσα στην παραλία Πούντας και στην Ελαφόνησο Λακωνίας.
T112 / Δραστηριότητες / ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ /

Χειμερινός περίπλους Πελοποννήσου με καγιάκ 35 ημέρες | 1000 km

Χειμερινός περίπλους Πελοποννήσου με καγιάκ 35 ημέρες | 1000 km
Μετά τον περίπλου της Εύβοιας με καγιάκ, ο Μανώλης Λουδάρος σήκωσε πολύ πιο ψηλά τον πήχη, στον περίπλου της Πελοποννήσου, που τον πραγματοποίησε με αφετηρία την Πρωτοχρονιά του 2017.
T115 / Δραστηριότητες / ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ /

Eυρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4 Πελοποννήσου

Eυρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4 Πελοποννήσου
Δύο επιστήθιοι φίλοι, φανατικοί φυσιολάτρες και πεζοπόροι, ο Ελβετός Rolf Roost και ο Έλληνας Γιώργος Κανελλόπουλος, έχουν αφιερωθεί στην σήμανση και συντήρηση του, μήκους 280 περίπου χιλιομέτρων, μονοπατιού Ε4 Πελοποννήσου.
T118 / Δραστηριότητες / ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ /

Τρητός. Το ιερό βουνό των Μυκηναίων

Τρητός. Το ιερό βουνό των Μυκηναίων
‘Ένα απρόσμενο οδοιπορικό στην κορυφή του στιβαρού ορεινού όγκου με την αρχαία ονομασία Τρητός και τις σύγχρονες Χαρβάτι ή Αγιολιάς, που προστατεύει με τον όγκο του την ακρόπολη και την πόλη των Μυκηνών.