114

Δεκέμβριος 2017

σελ.122-143

Κυνηγώντας τον Κρυμμένο Ήλιο 1.332 χιλιόμετρα πριν το Βόρειο Πόλο στο Svalbard της Νορβηγίας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Μία Ολική Έκλειψη Ηλίου είναι ένα πολύ φαντασμαγορικό θέαμα της φύσης. Τα τρία ουράνια σώματα, ο Ήλιος, η Σελήνη και η Γη, σε μία πολύ ειδική και σπάνια στιγμή ευθυγραμμίζονται  απολύτως. Ένας παρατηρητής, τη στιγμή της ευθυγράμμισης των σωμάτων βλέπει έναν  Ήλιο με κατάμαυρο δίσκο (δηλαδή το μαύρο δίσκο της Νέας Σελήνης η οποία δεν στέλνει φως προς τη Γη, επειδή δε φωτίζεται από τον Ήλιο). Η μοναδικότητα αυτού του φαινομένου συνδέεται όμως και με τη μοναδικότητα του σημείου παρατήρησης: το πέρασμα της  σκιάς της Σελήνης που σαρώνει την επιφάνεια της Γης, είναι μία στενή λωρίδα πλάτους περίπου 300 χιλιομέτρων… Αυτό καθιστά την παρατήρηση μιας ολικής έκλειψης  Ηλίου ένα πολύ σπάνιο και πολύ τοπικό φαινόμενο. Λόγω της αέναης κίνησης των ουρανίων σωμάτων και κυρίως της ιδιαίτερης κίνησης που παρουσιάζει η τροχιά της  Σελήνης, μία Ολική Έκλειψη Ηλίου μπορεί να είναι ορατή από οποιοδήποτε μέρος της Γης: Από τη μακρινή Αυστραλία και το μοναδικό Νησί του Πάσχα, μέχρι και το Βόρειο (ή Νότιο Πόλο).

Κείμενο: Αριστείδης Βούλγαρης

Φωτογραφίες: Αριστείδης Βούλγαρης

ΠΛΗΡΕΣ ΑΡΘΡΟ

Μια πραγματικά παγωμένη ιστορία

Λίγο πριν τα Χριστούγεννα του 2016 δέχτηκα ένα μήνυμα ηλεκτρονικής αλληλογραφίας από την άλλη μεριά του Ατλαντικού, τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αποστολέας ήταν ο καθηγητής Jay Pasachoff, διάσημος κυνηγός ηλιακών εκλείψεων: Aris and JohnIm very happywill see you in SvalbardThe members of the eclipse team will see the total solar eclipse of 20th of MarchΑριστείδη και Γιάννη (έτσι αποκαλεί τον καθηγητή του ΑΠΘ κύριο Ιωάννη Σειραδάκη) είμαι πολύ χαρούμενος γιατί θα είμαστε όλοι μαζί στο Svalbard για να δούμε την ολική έκλειψη Ηλίου της 20ης Μαρτίου 2017!!!! Το μήνυμα του επικεφαλής της διεθνούς ομάδας ηλιακών αστρονόμων έσκασε σαν κεραυνός στις οθόνες των υπολογιστών μας! Εμείς ήμασταν εντελώς ανυποψίαστοι γι αυτή την πρόσκληση.
Μετά τα πρώτα τηλεφωνήματα που είχα με τον καθηγητή Ι. Σειραδάκη έστειλα ένα ‘’σαστισμένο’’ μήνυμα στον Pasachoff: Σας ευχαριστούμε πάρα πολύ για την πρόσκληση! Αλλά είναι δυνατό να δούμε την έκλειψη τόσο κοντά στο Βόρειο Πόλο;;;;;; Μου απάντησε, μην ανησυχείς, θα τη δούμε! Κοίτα μόνο να είσαι ντυμένος καλά!
Ξεκίνησα να μελετώ τους χάρτες της έκλειψης και το πέρασμα της σκιάς της Σελήνης που διαγράφεται επάνω στη Γη. Η σκιά περνούσε και από το Νησί Svalbard, βόρεια της Νορβηγίας, 1332 χιλιόμετρα πριν το Βόρειο Πόλο, με Γεωγραφικό πλάτος 79° °. Ένα ιδιαίτερο νησί καλυμμένο από πάγους, με έκταση περίπου όσο η μισή Ελλάδα. Περίεργος για το τι θερμοκρασίες επικρατούν σε εκείνη την περιοχή τον Μάρτιο, έψαξα στο διαδίκτυο: Svalbard, θερμοκρασίες το μήνα Μάρτιο -4 με +8.6 βαθμούς! Ε! καλά, σιγά τις θερμοκρασίες!!! …μετά είδα ότι το -4 έως +8.6 ήταν της κλίμακας Fahrenheit και όχι του Celsius! Η μετατροπή έδειξε θερμοκρασίες από -20 έως -13 βαθμούς της κλίμακας Celsius!!!!! …μάλλον πρέπει να πάρουμε ρούχα για …πολικές καταστάσεις!!!
Ταυτόχρονα ξεκίνησα την προετοιμασία των οπτικών οργάνων μετατρέποντάς τα σε όσο το δυνατόν πιο φορητά. Το πρώτο σοβαρό πρόβλημα δεν άργησε να εμφανιστεί: η ισημερινή στήριξη που θα χρησιμοποιούσαμε για τα τηλεσκόπιά μας, όπως βέβαια και οι περισσότερες στηρίξεις , έπρεπε να παραλληλιστεί με τον άξονα περιστροφής της Γης, θέτοντας τον ένα από τους δύο άξονες σε γωνία με το έδαφος όσο και το γεωγραφικό πλάτος του τόπου, δηλαδή 79 μοίρες. Η στήριξή μου δεν μπορούσε να φτάσει αυτή τη γωνία! Διότι ο σχεδιαστής - κατασκευαστής της στήριξης δεν  θα μπορούσε να φανταστεί ότι μπορούσε να ταξιδέψει κάποιος χρήστης τηλεσκοπίου σε τόσο μεγάλο γεωγραφικό πλάτος! Και επομένως, για ποιο λόγο να κατασκευάσει μια στήριξη με αυτή τη δυνατότητα; άλλωστε και ο συνολικός αριθμός κατοίκων σε αυτές τις περιοχές δεν μπορούσε να είναι πάνω από 10.000.
Έπρεπε όμως να βρεθεί μία λύση διότι αν ο άξονας της στήριξης δεν παραλληλιζόταν με τον άξονα της Γης, τα μοτέρ δεν θα οδηγούσαν σωστά και οι φωτογραφίες θα έβγαιναν ‘’κουνημένες’’ και θαμπές. Η λύση βρέθηκε, κατασκευάζοντας, με τη βοήθεια τόρνου και φρέζας  που διατηρούσα στο εργαστήριό μου, ένα νέο εξάρτημα στήριξης και τοποθετώντας το λίγο ψηλότερα. Η διαδικασία αυτή έγινε με αρκετή αγωνία μέχρι να διαπιστώσω ότι λειτουργούσε σωστά.
Το δεύτερο πρόβλημα το οποίο έπρεπε να λυθεί ήταν τα λιπαντικά γράσα των μοτέρ-μειωτήρων που κινούν τους άξονες της στήριξης, τα οποία, αν ήταν τα υπάρχοντα, πολύ απλά θα πάγωναν στις πολικές θερμοκρασίες ακινητοποιώντας τα γρανάζια και τη στήριξη εντελώς. Έπρεπε να βρω γράσα ανεπηρέαστα από πολικές θερμοκρασίες. Ήμουν τυχερός που μπόρεσα και βρήκα σχετικά γρήγορα τα γράσα ‘’πολικών περιοχών’’.
Κατά τις πολύ συχνές επικοινωνίες που είχαμε με όλη την ομάδα των αστρονόμων προέκυψε, πως λόγω της (ελεύθερης) κυκλοφορίας των πολικών αρκούδων που θα υπήρχαν στην περιοχή, δεν θα ήταν δυνατή η διαμονή ‘’έξω στη Φύση’’ από το προηγούμενο βράδυ και προφανώς ούτε το στήσιμο των διατάξεων από την προηγούμενη ημέρα. Επομένως, έπρεπε να προετοιμαστώ για ένα γρήγορο και ακριβές στήσιμο των διατάξεων, δύο ώρες πριν την έναρξη της έκλειψης το πρωινό της 20ης Μαρτίου του 2015. Μαζί μας είχαμε δύο τηλεσκόπια εδραζόμενα στην τροποποιημένη ισημερινή στήριξη και  δύο φασματογράφους. Οι φασματογράφοι ήταν και το κύριο πείραμα κατά την ολική έκλειψη. Ήταν ειδικά κατασκευασμένοι από τον γράφοντα, για να αναλύσουν το φως από το ηλιακό στέμμα, το οποίο είναι ορατό μόνο όταν ο σεληνιακός δίσκος καλύψει εντελώς τον ηλιακό δίσκο
Για να διαβάσετε ολόκληρο το Άρθρο απαιτούνται
1 €

Διαθέσιμα:
0 €

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

T61 / Φυσικό περιβάλλον /

Άνω Πωγώνι Ιωαννίνων

Άνω Πωγώνι Ιωαννίνων
Βόρεια των Ιωαννίνων, στα όρια Ελλάδας και Αλβανίας, βρίσκεται το Πωγώνι, τόπος ιστορικός, με παμπάλαια μνημεία ορθοδοξίας, υπέροχο φυσικό περιβάλλον και πετρόχτιστα χωριά.
 
T67 / Περιήγηση /

Έδεσσα

Έδεσσα
Τόπος πανέμορφος η Έδεσσα, με γοητευτικές παραδοσιακές γωνιές, διεκδικεί πιθανότατα, περισσότερο από κάθε άλλη πόλη στην Ελλάδα, τον τίτλο της «Πόλης του Νερού».
T69 / Δραστηριότητες /

Κάλυμνος. Η μεγάλη γιορτή της αναρρίχησης

Κάλυμνος. Η μεγάλη γιορτή της αναρρίχησης
Μερικά χρόνια πριν κανείς δεν θα μπορούσε να διανοηθεί, ότι η Κάλυμνος θα εξελίσσετο σ΄έναν από τους πιο διάσημους παγκοσμίως αναρριχητικούς προορισμούς με 1300 περίπου διαδρομές.
T74 / Περιήγηση /

Λευκάδα: Περιηγήσεις στα Δυτικά

Λευκάδα: Περιηγήσεις στα Δυτικά
Δράγανο, μικρός ημιορεινός οικισμός στα δυτικά της Λευκάδας, με παραδοσιακά σπίτια, ωραίο φυσικό περιβάλλον και άμεση πρόσβαση στις διάσημες ακτές Πόρτο Κατσίκι, Γιαλό και Εγκρεμνούς.
 
T83 / Φυσικό περιβάλλον /

Νήσος Θύμαινα

Νήσος Θύμαινα

Σε απόσταση μόλις 10’ από τους Φούρνους η Θύμαινα είναι το δεύτερο σε έκταση νησί του Αρχιπελάγους, ένα αληθινό ησυχαστήριο για αυθεντικούς περιηγητές.

T90 / Φυσικό περιβάλλον /

Αλυκές

Αλυκές

Τόσο χρήσιμο στην καθημερινότητά μας αλλά και τόσο απαραίτητο σε πάμπολλες χρήσεις, το γνώριμό μας αλάτι παρουσιάζεται σ’ όλα τα στάδια της παραγωγικής του διαδικασίας, σ’ ένα άρθρο ιδιαίτερα συναρπαστικό.

T105 / Φυσικό περιβάλλον /

Γυμνοβράγχια | Στον κόσμο του βυθού

Γυμνοβράγχια | Στον κόσμο του βυθού

Ο θαυμαστός κόσμος των γυμνοβράγχιων, των σαλιγκαριών της θάλασσας είναι από τους πρώτους οργανισμούς, που με την ποικιλομορφία σε χρώματα, μεγέθη και σχήματα, θα προκαλέσουν το ενδιαφέρον ενός παρατηρητή της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.

T30 / Μνημεία /

Μπεζεστένια

Μπεζεστένια
Κωνσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη, Σέρρες, Λάρισα. Πόλεις με σημαντική παρουσία και ιστορία και με ένα κοινό χαρακτηριστικό στην μακρινή πορεία τους : τα Μπεζεστένια
T114 / Περιήγηση /

Λάιστα

Λάιστα
Μετά από ένα συναρπαστικό ταξίδι σε υπέροχα τοπία και βουνά φτάνουμε στην Λάιστα, το πιο απομονωμένο χωριό του Ζαγορίου, με εξαίρετα μονοπάτια και λιγοστούς ανθρώπους, που μας χαρίζουν αξέχαστη φιλοξενία και ζεστασιά.

Αξία Άρθρου: 1 €